فلسفه معاصر

فلسفه معاصر

رابطۀ علم الهی و اختیار انسان بر اساس نظریۀ نسبیت اینشتین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فلسفه دین، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
2 دانشیار گروه فلسفه کلام اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
10.22034/jcp.2025.557801.1195
چکیده
رابطۀ علم خطاناپذیر الهی و اختیار انسان همواره در ادیان ابراهیمی مورد توجه بوده است. در این پژوهش که به روش توصیفی - تحلیلی انجام گرفته است، با کمک نتایج نظریۀ نسبیت اینشتین نشان می‌دهیم که باور به حضور کل رخدادهای جهان از جمله افعال اختیاری انسان در یک لحظه حال نزد خداوند، باوری معقول و موجه است. درواقع با توجه به نسبی‌بودن گذشته، آینده و نیز هم‌زمانی ابدی - زمانمند خدا با رخدادهای جهان که از سوی استامپ و کرتزمن بر اساس قوانین نسبیت ارائه شده است، این نتیجه به دست می‌آید که مجموع زمان سپری‌شده بر جهان در یک لحظۀ حال (بدون تغییرات زمانی) نزد خدا حاضر است و ازآنجاکه علم به زمان حال هیچ ناظری با اختیار هیچ فاعلی در تعارض نیست، پس علم خطاناپذیر الهی با اختیار انسان سازگار است. با این وجود، همین اختیار از نظرگاه انسانی به دلیل درک نادرست فضا - زمان به صورت توهم جبر توسط انسان‌ها درک می‌شود. بنابراین در مقام مقایسه بین دو نظرگاه الهی و انسانی و ازآنجاکه خدا بنا بر تعریف، باور کاذب ندارد، می‌توان گفت حقیقت افعال انسانی، اختیار است که نزد خدا حاضر است و این حقیقت به دلیل درک نادرست فضا - زمان به گونۀ توهم جبر بر انسان‌ها بروز می‌کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Relationship Between Divine Knowledge and Human Free Will Based on Einstein's Theory of Relativity

نویسندگان English

Mohammad Hossein Kargar Shouroki 1
mohammad hosein mahdavinejad 2
Marziye Akhlaghi 2
Zeynab Shakibi 2
1 PhD Candidate in Philosophy of Religion, Payame Noor University, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Department of Islamic Philosophy and Theology, Payame Noor University, Tehran, Iran
چکیده English

The relationship between infallible divine knowledge and human free will has always been a subject of interest in Abrahamic religions.
This descriptive-analytical study employs the findings of Einstein's theory of relativity to demonstrate that the belief in the presence of all world events, including human free actions, in a single "present" moment for God is a reasonable and justified belief.
In fact, considering the relativity of the past and future, as well as the eternal-temporal simultaneous presence of God with world events—as proposed by Stump and Kretzmann based on the laws of relativity—it is concluded that the entirety of elapsed world-time is present to God in a single moment (without temporal changes).
Since knowledge of the present moment does not conflict with the free will of any agent for any observer, God's infallible knowledge is therefore compatible with human free will.
However, from the human perspective, this same free will is perceived as the illusion of determinism due to a mistaken understanding of space-time.
Thus, comparing the divine and human perspectives, and given that God, by definition, has no false beliefs, it can be said that the truth of human actions is free will, which is present to God, and this truth manifests to humans as the illusion of determinism because of their incorrect perception of space-time.


کلیدواژه‌ها English

Divine Knowledge
Free Will
Determinism
Einstein's Theory of Relativity
اراکی، محسن. (1392 هـ.ش). آزادی و علیت در فلسفه اسلامی معاصر و فلسفه معاصر مغرب‌زمین. تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
اژه‌ای، محمدعلی؛ و امرالله معین. (1387 هـ.ش). «اختیار و جهان‌های ممکن از دیدگاه لای‌ نیتس». زبان و ادب فارسی. ش 205. ص 23-54.
استانارد، راسل. (1391 هـ.ش). نسبیت. ترجمه: پوریا ناظمی. تهران: بصیرت.
استراترن، پل. (1389 هـ.ش). اینشتین و نسبیت. ترجمه: ابوالفضل حقیری قزوینی. تهران: بصیرت.
انواری، جعفر. (1393 هـ.ش). «اختیار انسان از منظر قرآن و فیلسوفان». معرفت فلسفی. ش 45. ص 143-170.
باربور، ایان. (1391 هـ.ش). دین و علم. ترجمه: پیروز فطوره‌چی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
پلانتینگا الوین؛ و دیگران. (1396 هـ.ش). کلام فلسفی. ترجمه: ابراهیم سلطانی و دیگران. تهران: صراط.
توکلی، غلامحسین. (1390 هـ.ش). «اختیار انسان و علم پیشین الهی». فلسفه دین. ش 10. ص 11-38.
جرجانی، علی بن محمد. (1325 هـ). شرح المواقف. ج 2. قم: شریف الرضی.
ربانی گلپایگانی، علی. (1380 هـ.ش). «صدرالمتألهین و حدوث عالم». کلام اسلامی. ش 39. ص 25-44.
رحیمیان، علیرضا؛ و سعید رحیمیان. (1396 هـ.ش). «علم پیشین الهی و اختیار انسان آیه‌ای برای تنزیه خداوند متعال». مطالعات قرآن و حدیث سفینه. ش 54. ص 37-91.
رضایی، محمد. (1393 هـ.ش). «علم الهی و اختیار انسان از دیدگاه بئوتیوس و پایک و نقد آن "بر اساس فلسفه اسلامی"». اندیشه نوین دینی. ش 3. ص 19-36.
زارع، روزبه. (1402 هـ.ش). اراده آزاد. تهران: پارسیک.
زاگزبسکی، لیندا؛ و ان‌شاءلله رحمتی. (1390 هـ.ش). «علم پیشین الهی و اختیار انسان». اطلاعات حکمت و معرفت. س 6. ش 6. ص 57-61.
شاددل، طیبه؛ منصور ایمان‌پور؛ و حسین اترک. (1401 هـ.ش). «بررسی و نقد نظریه سویین برن درباره علم مطلق خدا». تأملات فلسفی. ش 28. ص 169-193.
غفاری قره‌باغ، احمد. (1394 هـ.ش). «تعیین ادراک عقلی از دیدگاه حکمت متعالیه». آیین حکمت. ش 25. ص 89-110.
کاپلستون، فردریک چارلز. (1392 هـ.ش). تاریخ فلسفه. ج 4. ترجمه: داریوش آشوری. تهران: علمی - فرهنگی.
کارگر شورکی، محمدحسین؛ و منصور نصیری. (1400 هـ.ش). «تبیین سازگاری علم پیشین الهی و اختیار انسان در بستر نظریه نسبیت اینشتین». نقد و نظر. س 26. ش 3. ص 9-33.
کشفی، عبدالرسول؛ و زینب امیری. (1393 هـ.ش). «بررسی تطبیقی آرای لیندا زاگزبسکی و استاد مطهری در باب علم پیشین الهی و اختیار انسان». اندیشه دینی. ش 52. ص 75-100.
مطهری، مرتضی. (1385 هـ.ش). مجموعه آثار. ج 1. قم: انتشارات صدرا.
معقولی، نادیا. (1391 هـ.ش). «نسبیت در یک نگاه کلی». کتاب ماه علوم و فنون. ش 68.
یاری‌زاده، علی؛ میرسعید موسوی؛ و علی قنبرنژاد. (1399 هـ.ش). «مسئله علم الهی و اختیار بشر: نقد و بررسی راه‌حل‌های کلاسیک با مرکز بر دیدگاه زاگزبسکی». فلسفه دین. دوره 7. ش 4. ص 683-507.
stump eleonore and kertzman norman. Eternity.the journal of philosophy. Vol. 78. No 8. (aug. 1989). p 424-458.
Fischer John."the metaphysics of freewill"Blackwell publisher oxford.1994.
Zagzebski L."Omniscience and the arrow of time".faite and philosophy 19.2002.