فلسفه معاصر

فلسفه معاصر

بررسی نسبت «عالم مثال و قوه خیال» در تحقق امر هنری از نگاه سهروردی (با نظر به رساله غربت غربیه)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشجوی دکتری حکمت هنرهای دینی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
10.22034/jcp.2025.539941.1171
چکیده
این مقاله به بررسی پیوند میان عالم مثال و قوه خیال در شکل‌گیری آثار هنری از منظر سهروردی، با تمرکز بر رسالۀ «غربت غربیه» می‌پردازد. مسئله اصلی پژوهش این است که چگونه قوه خیال، در جایگاه واسطه‌ای میان عالم مثال و عالم ماده، زمینه خلق آثار هنری را فراهم می‌آورد؟ روش تحقیق مبتنی بر تحلیل محتوای منابع کتابخانه‌ای است. یافته‌ها نشان می‌دهد هنرمند با اتکا به قوه خیال، می‌تواند تصاویر و حقایق عالم مثال را در قالب‌های محسوس به جهان ماده منتقل کند. در رسالۀ «غربت غربیه» این فرایند از طریق نمادها و تمثیلات ادبی به تصویر کشیده شده است که هرکدام حامل آموزه‌های معرفتی و فلسفی عمیقی هستند. این نوشتار ضمن بررسی این نمادها، نقش محوری عالم مثال را در خاستگاه هنر اصیل برجسته می‌سازد. سهروردی هنر را صرفاً محصول تخیل نمی‌داند، بلکه آن را بازتابی از حقایق معنوی برمی‌شمارد که در قوۀ خیال هنرمند منعکس می‌شوند. این رویکرد، هنر را از سطح زیبایی‌شناسی صرف فراتر می‌برد و آن را ابزاری برای شناخت و تجلی حکمت معرفی می‌کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Investigating the Relationship between the "Imaginal World (ʿĀlam al-Mithāl) and the Faculty of Imagination" in the Realization of Artistic Creation from Suhrawardī’s Perspective (With Reference to the Treatise "Ghurbat al-Gharbiyyah")

نویسنده English

Fatemeh Azinmehran
PhD Candidate in Wisdom of Religious Arts, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
چکیده English

This article examines the connection between the Imaginal World (*ʿĀlam al-Mithāl*) and the faculty of imagination (*Quwwat al-Khayāl*) in the formation of artistic works from Suhrawardī’s perspective, focusing on the treatise "*Ghurbat al-Gharbiyyah*" (The Occidental Exile). The main research question is: How does the faculty of imagination, as an intermediary between the Imaginal World and the material world, facilitate the creation of artistic works? The research method is based on content analysis of library resources. Findings indicate that the artist, relying on the faculty of imagination, can transfer images and truths from the Imaginal World into tangible forms in the material world. In "*Ghurbat al-Gharbiyyah*", this process is depicted through literary symbols and allegories, each carrying profound epistemological and philosophical teachings. This study, while examining these symbols, highlights the central role of the Imaginal World as the origin of authentic art. Suhrawardī does not view art merely as a product of imagination but considers it a reflection of spiritual truths manifested through the artist’s faculty of imagination. This approach elevates art beyond mere aesthetics and introduces it as a tool for knowledge and the manifestation of wisdom (*ḥikmah*). 

کلیدواژه‌ها English

Imaginal World (*ʿĀlam al-Mithāl*)
Faculty of Imagination (*Quwwat al-Khayāl*)
Art
Suhrawardī
*Ghurbat al-Gharbiyyah* (The Occidental Exile)
Allegory and Embodiment
ابراهیمی دنیانی، غلامحسین. (1366 هـ.ش). شعاع اندیشه و شهود در فلسفه سهروردی. تهران: حکمت.
پورنامداریان، تقی. (1396 هـ.ش). رمز و داستان‌های رمزی در ادب فارسی (تحلیلی از داستان‌‌های عرفانی فلسفی ابن‌سینا و سهروردی). تهران: علمی و فرهنگی.
داوری اردکانی، رضا. (1383 هـ.ش). فلسفه تطبیقی. تهران: نشر ساقی.
دشتکی، منصور بن ‌محمد. (1383 هـ.ش). اشراق هیاکل النور: لکشف ظلمات شواکل الغرور. تهران: میراث مکتوب.
سهروردی، شهاب‌الدین. (1372 هـ.ش). شرح حکمة الإشراق. شرح: محمد بن محمود شهرزوری. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگى‏.
سهروردی، شهاب‌الدین. (1380 هـ.ش). التلویحات اللوحیه و العرشیه، مجموعه مصنفات. ج ۱. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
سهروردی، شهاب‌الدین. (1388 هـ.ش). قصة الغربة الغربیة، مجموعه مصنفات. ج ۱. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
طباطبایی، محمدحسین. (1428 هـ). بدایة الحکمة. قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
غفاری، محمدخالد. (1381 هـ.ش). فرهنگ اصطلاحات آثار شیخ اشراق شهاب‌الدین سهروردی. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
لایس، کالین؛ و سیبلی. (1384 هـ.ش). دانشنامه زیبا‌یی‌شناسی. ترجمه: منوچهر صانعی دره‌بیدی. تهران: فرهنگستان هنر.
هاشم‌نژاد، حسین. (1392 هـ.ش). زیبایی‌شناسی در آثار ابن‌سینا، شیخ اشراق و صدرالمتألهین. تهران: سمت.
یزدان‌پناه، یدالله. (1391 هـ.ش). حکمت اشراق. تهران: سمت.