فلسفه معاصر

فلسفه معاصر

واکاوی نقش استعاره در علوم تجربی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
وحید گرامی 1
محسن جاهد 2
حسن فتح زاده 3
1 استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
2 دانشیار گروه حکمت و کلام دانشکده الهیات و ادیان دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
3 دانشیار گروه فلسفه، دانشکده علوم انسانی دانشگاه زنجان. زنجان، ایران
10.22034/jcp.2025.539181.1170
چکیده
یکی از مهم‌ترین بینش‌های معاصر در قلمرو فلسفه علم، نقشِ محوریِ استعاره در تفکر علمی است. استعاره در گذشته نه‌تنها در علوم تجربی جایگاهی بنیادی نداشت، بلکه حتی به باور بسیاری از دانشمندان گمراه‌کننده نیز بود؛ ولی از دهه 1960 به بعد نگاه‌ها تغییر کرد و استعاره از امری طُفیلی و زینت‌بخش به امری ضروری و معرفت‌بخش تغییر یافت تا جایی که برخی فیلسوفان علم معتقدند علم ذاتاً استعاری بوده و دانشمندان در همۀ زمان‌ها از استعاره بهره برده‌اند. در نوشتار حاضر تبیین‌هایی برای ضروری‌بودن استعاره در علم ارائه شده است؛ از جمله اینکه علم امری ایستا و متوقف نیست، بلکه امری زنده و پویاست و این زمانی محقق می‌شود که به وجود استعاره در علم باور داشته باشیم. همچنین با توجه به اینکه استعاره از خود زبان به طور مطلق حذف‌شدنی نیست و زبان آغشته به استعاره است، باید به ضروری‌بودن وجود استعاره در زبان علم به طور خاص باور داشته باشیم.
کلیدواژه‌ها
استعاره
علوم تجربی
زبان علم
معرفت بخش
موضوعات

عنوان مقاله English

Exploring the Role of Metaphor in the Empirical Sciences

نویسندگان English

Vahid Gerami 1
Mohsen Jahed 2
Hasan Fatzade 3
1 Assistant Professor, Department of Islamic Philosophy and Theology, Faculty of Theology and Islamic Studies, Shahid Chamran University of Ahvaz, Iran
2 Associate Professor, Department of Philosophy and Theology, Faculty of Theology and Religions, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
3 Associate Professor, Department of Philosophy, Faculty of Humanities, University of Zanjan, Iran
چکیده English

One of the most significant contemporary insights in the philosophy of science is the central role of metaphor in scientific thinking. Historically, metaphor was not considered fundamental in the empirical sciences and was even viewed by many scientists as potentially misleading. However, since the 1960s, this perspective has shifted: metaphor has evolved from a peripheral or ornamental device to a necessary epistemic tool. Some philosophers of science now argue that science is inherently metaphorical and that scientists have always relied on metaphor in their reasoning. This paper presents several justifications for the indispensability of metaphor in science. Science is not static or inert but dynamic and evolving, a reality that becomes intelligible when we acknowledge the role of metaphor. Furthermore, since language cannot be completely disentangled from metaphor, the necessity of metaphor in the language of science must also be recognized.

کلیدواژه‌ها English

Metaphor
Empirical Sciences
Language of Science
Epistemic Function
استیور، دان آر. (1393 هـ.ش). فلسفه زبان دینی. ترجمه: ابوالفضل ساجدی. قم: نشر ادیان.
اکبری، رضا. (1386 هـ.ش). ایمان‌گرایی (نظریات کرکگور، ویتگنشتاین و پلانتینگا). قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
باربور، ایان. (1362 هـ.ش). علم و دین. ترجمه: بهاءالدین خرمشاهی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
باربور، ایان. (1392 هـ.ش). دین و علم. ترجمه: پیروز فطورچی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
الجرجانی، السید علی بن محمد. (1370 هـ.ش). التعریفات. تهران: انتشارات ناصرخسرو.
الجرجانی، عبدالقاهر. (1422 هـ). اسرارالبلاغة فی علم البیان. بیروت: دارالکتب العلمیه.
دباغ، حسین. (1393 هـ.ش). مجاز در حقیقت: ورود استعاره‌ها در علم. تهران: انتشارات هرمس.
دیویدسون، دونالد. (1384 هـ.ش). «معنای استعاره‌ها». ترجمه: رضا امینی. زیباشناخت. ش 12. ص 201 - 220.
روس، مایکل. (1399 هـ.ش). انقلاب داروینی: موضوعی جالب و مهم از نقطه نظر فلسفی. ترجمه: معصومه شاگردی. تهران: نشر علم.
زندیه، عطیه. (1386 هـ.ش). دین و باور دینی در اندیشه ویتگنشتاین. تهران: نشر نگاه معاصر.
ساسانی، فرهاد. (1390 هـ.ش). استعاره: مبنای تفکر و ابزار زیبایی‌آفرینی. ترجمه: جمعی از مترجمان. تهران: سوره مهر/ پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی.
السکاکی، یوسف بن ابی‌بکر. (1420 هـ). مفتاح العلوم. بیروت: دارالکتب العلمیه.
شیخ‌رضایی، حسین. (1388 هـ.ش). «استعاره و علم تجربی». فصلنامه اندیشه دینی. ش 30. ص 57 - 74.
لیکاف، جورج؛ و مارک جانسون. (1397 هـ.ش). استعاره‌هایی که با آنها زندگی می‌کنیم، به پیوست مقاله نظریه معاصر استعاره. ترجمه: جهانشاه میرزابیگی. تهران: انتشارات آگاه.
هابز، توماس. (1381 هـ.ش). لویاتان. ترجمه: حسین بشیریه. تهران: نشر نی.
هاشمی، سیداحمد. (1388 هـ.ش). ترجمه و شرح جواهرالبلاغة. ترجمه: حسن عرفان. قم: نشر بلاغت.
هاوکس، ترنس. (1377 هـ.ش). استعاره. ترجمه: فرزانه طاهری. تهران: نشر مرکز.
ویتگنشتاین، لودویگ. (1379 هـ.ش). رساله منطقی ـ فلسفی. ترجمه: میر شمس‌الدین ادیب سلطانی. تهران: امیرکبیر.
یونسی، آریا. (1396 هـ.ش). «سقوط و ظهور استعاره: سیر تاریخی استعاره در فلسفه». اسفار. ش 6. ص 231 - 253.
Bailer-Jones, D. M., (2002), "Models, Metaphors and Analogies", in Machamer, P. and Silberstein, M. (Eds.), The Blackwell Guide to the Philosophy of Science, Oxford: Blackwell Publisher, pp: 108-127.
Bradie, Michael (1998). Models and Metaphors in Science: The Metaphorical Terms. 12: 319-332.
Darwin, Charles (1861). On the Origin of Species by Means of Natural Selection; or, The Preservation of Favoured Races in the Struggle for Life, 3rd edn, London: John Murray.
Hesse, Marry (1966). Models and Analogies in Science. Notre Dame, IN: University of Notre Dame Press. 
Ruse, Michael (1973). The Value of Analogical Models in Science. Dialogue 12 (1973): 246-253.
Ruse, Michael (2010). Science and Spirituality: Making Room for Faith in the Age of Science. Cambridge: Cambridge University Press.
Ruse, Michael (2015). Why I am an Accommodationist and Proud of it. Zygon 50: 361-375.