فلسفه معاصر

فلسفه معاصر

مبانی معرفت‌شناختی درمان ‌شناختی - رفتاری با تأکید بر آرای هوسرل و پوپر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه روان‌شناسی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
10.22034/jcp.2025.526070.1150
چکیده
پژوهش حاضر با هدف واکاوی مبانی معرفت‌شناختی نظریۀ درمان ‌شناختی - رفتاری (CBT)، به بررسی پیش‌فرض‌های فلسفی نهفته در این رویکرد روان‌درمانی می‌پردازد. این مطالعه با بهره‌گیری از رویکرد کیفی و روش اسنادی - تحلیلی، بر مبنای تحلیل مفهومی و تفسیر تطبیقی متون روان‌شناختی و فلسفی انجام گرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد CBT، افزون بر بنیان‌های تجربی و بالینی، بر مبانی معرفت‌شناختی مشخصی استوار است که در آرای فیلسوفانی چون هوسرل و پوپر شناسایی‌شدنی هستند. در اندیشۀ هوسرل، تأکید بر تجربۀ زیسته و تفسیرهای ذهنی، مؤلفۀ مرکزی در تبیین واقعیت‌های روان‌شناختی تلقی می‌شود؛ همچنین از دیدگاه پوپر، خطاپذیری و ابطال‌پذیری باورها، مبنایی برای سنجش افکار و اصلاح آنها فراهم می‌کند. در این چارچوب، درمان شناختی - رفتاری نه به‌مثابه مجموعه‌ای از تکنیک‌های بالینی، بلکه به ‌منزلۀ رویکردی فلسفی - روان‌شناختی فهم‌شدنی است که در آن امکان شناخت، تفسیر و اصلاح جهان درونی فرد، مستلزم رویکردی انتقادی به ساختارهای باور و معناست. این پژوهش بر ضرورت بازخوانی نظریه‌های روان‌درمانی از منظر فلسفه علم و معرفت‌شناسی تأکید دارد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Epistemological Foundations of Cognitive-Behavioral Therapy: Insights from Aristotle, Husserl, and Popper

نویسنده English

navid khakbazan
Assistant Professor, Department of Psychology, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
چکیده English

This study explores the epistemological foundations of Cognitive-Behavioral Therapy (CBT) by examining its underlying philosophical assumptions. Through qualitative document analysis, the research highlights how CBT draws on key insights from Aristotle, Husserl, and Popper. Aristotle’s logical structures and analysis of fallacies inform the identification of cognitive distortions. Husserl’s phenomenology emphasizes lived experience and subjective interpretation as central to understanding psychological realities. Popper’s notions of fallibilism and falsifiability provide a basis for critically evaluating and revising beliefs. Taken together, these perspectives reveal CBT not only as an evidence-based clinical method but also as a philosophically grounded approach to human cognition and behavior. The findings underscore the importance of integrating epistemological and philosophical considerations into contemporary psychotherapy

کلیدواژه‌ها English

Cognitive-Behavioral Therapy
Epistemology
Phenomenology
Falsifiability
Cognitive Distortion
Philosophy of Psychotherapy
الیس، آلبرت. (1382 هـ.ش). احساس بهتر، بهتر شدن، بهتر ماندن. ترجمه. مهرداد فیروزبخت. تهران: انتشارات رسا.
بانو رحیمیان، حوریه. (1381 هـ.ش). نظریه‌ها و روش‌های مشاوره و روان‌درمانی. تهران: انتشارات مهرداد.
بک، آرون. (1380 هـ.ش). عشق هرگز کافى نیست: شیوه‌هاى نو براى مشکلات زناشویى و خانوادگى بر اساس شناخت درمانى. ترجمه: مهدى قراچه‌داغى. تهران: نشر پیکان.
بک، آرون. (1369 هـ.ش). شناخت‌درمانی و مشکلات روانی. ترجمه: مهدی قراچه‌داغی. تهران: نشر ویس.
بیات، عبدالرسول. (1386 هـ.ش). فرهنگ واژه‌ها: درآمدی بر مکاتب و اندیشه‌های معاصر. تهران: اندیشه و فرهنگ دینی.
پروچاسکا، جیمز؛ و جان سی نورکراس. (1390 هـ.ش). نظام‌های روان‌درمانی. ترجمه: یحیی سیدمحمدی. چ 8. تهران: نشر رشد.
پوپر، کارل. (1363 هـ.ش). منطق اکتشاف علمی. ترجمه: سیدحسین کمالی. تهران: علمی و فرهنگی.
پوپر، کارل. (1384 هـ.ش). می‌دانم که هیچ نمی‌دانم: گفتگوهایی در باب سیاست، فیزیک و فلسفه. ترجمه: پرویز دستمالچی. تهران: ققنوس.
پوپر، کارل. (1392 هـ.ش). حدس‌ها و ابطال‌ها؛ رشد معرفت علمی. ترجمه: احمد آرام. تهران: نشر شرکت سهامی انتشار.
حسین‌زاده، محمد. (1383 هـ.ش). معرفت‌شناسی. قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى (قدس سره).
حسینی شاهرودی، سیدمرتضی. (1380 هـ.ش). «بررسی تطبیقی هستی‌شناسی از منظر کانت و سهروردی». مطالعات اسلامی. ش 53 - 54.
خاکبازان، نوید؛ علی مصباح؛ و حمید رفیعی هنر. (1398 هـ.ش). «تأثیرات نسبی‌گرایی معرفتی و اخلاقی در شناخت‌درمانی و نقد آن بر اساس اندیشه اسلامی». معرفت فلسفی. دوره 8. ش 29. ص 101 – 118.
خالقی‌نژاد، سیدعلی؛ و حسن ملکی. (1393 هـ.ش). «نقد دیدگاه پدیدارشناسی در برنامه درسی با شاخص‌های مبانی فلسفی تربیت اسلامی». فصلنامه پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی. ش 24.
دهباشی، فهیمه؛ و حمیدرضا آیت‌اللهی. (1388 هـ.ش). «پدیدار شناسی هوسرل: ایده‌الیسم محض یا ایده‌الیسم استعلایی». معرفت فلسفی. ش 4.
ساک‌لوفسکی، رابرت. (1384 هـ.ش). درآمدی بر پدیدارشناسی. ترجمه: محمدرضا قربانی. تهران: گام نو.
شریفی، احمدحسین. (1393 هـ.ش). مبانی علوم انسانی اسلامی. تهران، آفتاب توسعه.
شکرکن، حسین؛ و دیگران. (1390 هـ.ش). مکتب‌های روانشناسی و نقد آن. ج 2. تهران: سمت.
صانعی، اشرف‌السادات؛ و علیرضا نیکبخت نصرآبادی. (1382 هـ.ش). روش‌شناسی تحقیقات کیفی در علوم پزشکی. تهران: برای فردا.
عباسی، داوود. (1389 هـ.ش). «نقد و بررسی تجربه‌گرایی در علوم انسانی». عیار پژوهش در علوم انسانی. ش 2.
کاظمی، علی‌اصغر. (۱۳۸۶ هـ.ش). روش و بینش در سیاست (نگرش فلسفی، علمی و روش‌شناختی). تهران: وزارت امور خارجه.
محمدامزیان، محمد. (1389 هـ.ش). روش تحقیق علوم اجتماعی از اثبات‌گرایی تا هنجارگرایی. ترجمه: عبدالقادر سواری. قم: پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
هاوتون، کیت؛ و دیگران. (1376 هـ.ش). رفتاردرمانی شناختی: راهنمای کاربردی در درمان اختلال‌های روانی. ترجمه: حبیب‌الله قاسم‌زاده. تهران: ارجمند.
هوسرل، ادموند. (1386 هـ.ش). ایدۀ پدیده‌شناسی. ترجمه: عبدالکریم رشیدیان. تهران: علمی و فرهنگی.
یونسی، سیدجلال. (1383 هـ.ش). «نقش اساسی معناشناختی حوادث در کاهش آسیب‌های روانی». مجله روش‌شناسی علوم انسانی. ش 41.
Alladin, A. (2016). Integrative CBT for anxiety disorders: An evidencebased approach to enhancing cognitive behavioural therapy with mindfulness and hypnotherapy. John Wiley & Sons.
Beck, A. T. (1964). Thinking and depression: II. Theory and therapy. Archives of General Psychiatry, 10, 561–571.
Beck, J. S. (2023). Cognitive behavior therapy: Basics and beyond (3rd ed.). Guilford Press.
Bennett-Levy, J., Thwaites, R., Haarhoff, B., & Perry, H. (2015). Experiencing CBT from the inside out: A self-practice/self-reflection workbook for therapists. Guilford Press.
Bond, F. W., & Dryden, W. (Eds.). (2002). Handbook of brief cognitive behaviour therapy. John Wiley & Sons.
Coppersmith, K. (2011). Effectiveness of cognitive behavioral therapy on anxiety disorders in a graduate level training clinic [Master’s thesis, Pacific University]. Pacific University Theses and Dissertations.
Ellis, A. (1980). The case against religion: A psychotherapist’s view and the case against religiosity. American Atheist Press.
Ellis, A. (1994). Reason and emotion in psychotherapy (Rev. ed.). Carol Publishing Group.
Flynn, B.(1987). "Irrational Beliefs and Intervention", Journal of Psychosocial Nursing, V 25(3).
Herbert, J. D. (2004). Connections between ancient philosophies and modern psychotherapies: Correlation doesn’t necessarily prove causation. Drexel University.
Hollon, S. D., & Beck, A. T. (1995). Cognitive and cognitive-behavioral therapies. In S. L. Garfield & A. E. Bergin (Eds.), Handbook of psychotherapy and behavior change (4th ed., pp. 428–466). Wiley.
Kwee, M. G. T., & Ellis, A. (1998). The interface between rational emotive behaviour therapy (REBT) and Zen. Journal of Rational-Emotive and Cognitive-Behavior Therapy, 16(1), 5–20.
Langdridge, D. (2007). Phenomenological Psychology: Theory, Research and Method. Harlow, UK: Pearson Education.
Leahy, R. L. (1996). Cognitive-behavioral therapy: Basic principles and applications. Jason Aronson.
Oliveira, I. R. (2015). Trial-based cognitive therapy: A manual for clinicians. Routledge.
Richard, G., & Garland, A. (2003). Cognitive therapy for chronic and persistent depression. Wiley.
Robertson, D. (2010). The philosophy of cognitive-behavioural therapy (CBT): Stoic philosophy as rational and cognitive psychotherapy. Karnac Books.
Still, A., & Dryden, W. (1999). The place of rationality in Stoicism and REBT. Journal of Rational-Emotive and Cognitive-Behavior Therapy, 17(3), 143–164.
Welch, E. (1965). The philosophy of Edmund Husserl: The origin and development of his phenomenology. Octagon Books.