فلسفه معاصر

فلسفه معاصر

روح و جسم از نظرگاه ابوالعلا معری (آغاز و فرجام): سنجش دو ساحت عقل و احساس در مسئلۀ حیات پس از مرگ از نظرگاه ابوالعلا معری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
10.22034/jcp.2025.334503.1074
چکیده
لازمۀ پذیرش یک سیستم فکری، انسجام و سازگاری در آموزه‌های معرفتی است. یکی از مسائلی که ابوالعلا معری شاعر اندیشمند عرب به آن می‌پردازد، روح و جسم و سرنوشت روح بعد از مرگ تن است. نگاه نخست او به پیروی از ویژگی عقل‌گرایانه‌اش، رویکردی شک‌گرایانه همراه با احساس بدبینی به مسئلۀ حیات روح بعد از مرگ است؛ اما در نگاه دوم، وی با رویکردی دینی به این مسئله می‌پردازد که طبعاً به آموزۀ حیات بعد از مرگ ایمان دارد و تسلیم اوامر الهی در‌این‌باره است. وی با چشم‌اندازی دینی و ایمان‌گرایانه، به واسطه خوف از خدا و پشیمانی از گناه و حسرت در هنگام مرگ، سرانجام از رأی و عقیده خود روی برمی‌تابد. این مقاله در‌صدد تبیین نقش احساسات و عواطف در رسیدن به باورهاست.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Body and Soul in the Perspective of Abū al-ʿAlāʾ al-Maʿarrī (Origin and End): An Evaluation of the Dual Realms of "Reason and Emotion" in the Issue of Afterlife from Abū al-ʿAlāʾ al-Maʿarrī’s Viewpoint

نویسندگان English

Yadollah rostami
saham mokhles
Assistant Professor, Department of Philosophy and Islamic Theology, Payam Noor University, Tehran, Iran
چکیده English

A necessary condition for accepting any intellectual system is coherence and consistency in its epistemological doctrines. One of the issues addressed by Abū al-ʿAlāʾ al-Maʿarrī, the Arab poet-thinker, is the relationship between body and soul and the fate of the soul after bodily death. His initial stance, in line with his rationalist tendencies, reflects a skeptical and pessimistic outlook toward the idea of the soul’s survival after death. However, in his later perspective, he approaches the issue with a religious orientation, ultimately affirming belief in the afterlife and submitting to divine decrees. From a religious and faith-based perspective — motivated by fear of God, remorse for sin, and existential anguish at the moment of death — he ultimately retracts his earlier skepticism. This paper seeks to elucidate the role of emotions and sentiments in shaping beliefs.

کلیدواژه‌ها English

Abū al-ʿAlāʾ al-Maʿarrī
body
soul
Afterlife
reason
skepticism
religion
قرآن کریم
ابوالفداء، اسماعیل بن علی. [بی‌تا]. المختصر فی اخبار البشر. بیروت: دارالمعرفة.
توحیدی‌فر، نرجس. (1391 هـ.ش). ابوالعلاء معری در بوته نقد ادب تطبیقی، تطبیق اندیشه ابوالعلاء و اپیکور، شوپنهاور، نیچه، دانته و صادق هدایت. تهران: انتشارات شفیعی.
حسین، طه. (1344 هـ.ش). گفت‌و‌شنود فلسفی در زندان ابوالعلاء معری. ترجمه: حسین خدیو‌جم. تهران: کتابفروشی زوار.
دکارت، رنه. (1371 هـ.ش). اصول فلسفه. ترجمه: منوچهر صانعی دره بیدی. تهران: هدی.
رحمتی، انشالله. (1392 هـ.ش). کیمیای خرد. تهران: نشر سوفیا.
فروخ، عمر. (1381 هـ.ش). عقاید فلسفی ابوالعلاء فیلسوف معره. ترجمه: حسین خدیو‌جم. تهران: فیروزه.
فضیلت، محمود. (1390 هـ.ش). ابوالعلاء معری. تهران: انتشارات زوار.
قمیر، یوحنا. (1394 هـ.ش). فیلسوفان مسلمان، ابوالعلاء معری. ترجمه: زینب حکیمی تهرانی. تهران: کتاب پارسه.
گنجیان خناری، علی؛ و محمدحسن حسن‌زاده نیری. (1389 هـ.ش). خداوند خرد، گزیده لزوم مالایلزم، ابوالعلاء معری. تهران: نشر علم و دانش.
معری، ابوالعلاء. (1381 هـ.ش). شرح فارسی دیوان ابوالعلاء معری (سقط الزند). ترجمه: محمود ابراهیمی. سنندج: دانشگاه کردستان.
معری، ابوالعلاء. (1988 م). لزوم مالایلزم. به کوشش ندیم عدی. بیروت: دار‌صادر.
معری، ابوالعلاء. (1992 م). دیوان لزوم مالایلزم. شرح کمال الیازجی. بیروت: دار‌الجبل.
ملکیان، مصطفی. (1377 هـ.ش). تاریخ فلسفه غرب. ج 2. قم: دفتر همکاری حوزه و دانشگاه.
وارن، جیمز. (1396 هـ.ش). مواجهه با مرگ (اپیکور و منتقدانش). ترجمه: محمد عمار مفید. تهران: مولی.