فلسفه معاصر

فلسفه معاصر

نگرش شیخ اشراق در تبیین هستی‌شناسانه از مفاهیم فلسفی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی قم، قم، ایران
10.22034/jcp.2025.346495.1078
چکیده
تحلیل «مفاهیم فلسفی» از جهات متعددی اهمیت دارد. فیلسوفان این مفاهیم را رمز شناخت و راه‌حلی برای کشف‌ واقع‌ می‌دانند. بیشتر این مفاهیم در هیئت «قضیه حملیه مُردّد المحمول»، مسائل فلسفه را تشکیل داده‌اند. تبیین هستی‌شناسانه از مفاهیم فلسفی، به پاسخ این پرسش منتهی می‌شود که موطنِ پیدایش این مفاهیم کجاست؟ آیا می‌توان آنها را واقعیت‌هایی در عالم وجود دانست؟ دراین‌باره دو نظریه عمده وجود دارد؛ اول: نظریۀ «زیادت و عینیت» که بر اساس آن مفاهیم فلسفی زاید بر اشیاء و از عینیت برخوردار است. دوم: نظریۀ «زیادت و ذهنیت» که مفاهیم فلسفی را زاید بر اشیاء می‌داند، اما کاملاً ذهنی است. شهاب‌الدین سهروردی (متولد ۵۴۹ ق) مفاهیم فلسفی را «اعتباری» به معنای ذهنیِ محض تلقی می‌کند و این مفاهیم را طبق نظریه «زیادت و ذهنیت»، تحلیل‌شدنی می‌داند. مقالۀ حاضر درصدد است به روش توصیفی - تحلیلی ضمن پاسخ به پرسش‌های مهم تحلیل هستی‌شناختی از مفاهیم فلسفی‌، دیدگاه شیخ اشراق را با دیدگاه متقدمان مقایسه کند. درنهایت این نتیجه به دست می‌آید که تبیین هستی‌شناسانۀ شیخ اشراق در فضایی از بحث که «اعتباریت» را به معنای «ذهنی‌بودن» اخذ نموده است، منافاتی با نظریۀ اصالت وجود ندارد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Suhrawardī’s Approach to the Ontological Explanation of Philosophical Concepts

نویسنده English

Mohammad Hosein Irandoost
Assistant Professor, Department of Islamic Philosophy and Theology, Faculty of Humanities, Islamic Azad University of Qom, Qom, Iran
چکیده English

The analysis of "philosophical concepts" holds significance from multiple perspectives. Philosophers regard these concepts as keys to cognition and solutions for uncovering reality. Most of these concepts take the form of "ambiguous predicative propositions" (qadīyya hamliyya mutaraddid al-maḥmūl) and constitute the core issues of philosophy. An ontological explanation of philosophical concepts addresses the question: Where do these concepts originate? Can they be considered real entities in the world of existence?  In this regard, two major theories exist: First: The theory of "Addition and Objectivity" (ziyāda wa ‘ayniyya), which posits that philosophical concepts are superadded to objects and possess objective reality. Second: The theory of "Addition and Subjectivity" (ziyāda wa dhihniyya), which considers philosophical concepts as superadded to objects but entirely mental constructs. Shihāb al-Dīn al-Suhrawardī (b 549 AH/1154 CE) interprets philosophical concepts as "conventional" (i‘tibārī) in the sense of being purely mental and analyzes them according to the "Addition and Subjectivity" theory. Using a descriptive-analytical method, this paper seeks to answer key questions regarding the ontological analysis of philosophical concepts while comparing Suhrawardī’s perspective with those of his predecessors.  Ultimately, the study concludes that Suhrawardī’s ontological explanation — framed within a discourse where "conventionality" (i‘tibāriyyat) is understood as "mentality" (dhihniyyat) — does not contradict the theory of "Principality of Existence" (aṣālat al-wujūd). 

کلیدواژه‌ها English

philosophical concepts
ontological explanation
Suhrawardī (Shaykh al-Ishrāq)
Secondary Intelligibles (ma‘qūlāt thāniyya)
ابراهیمی دینانی، غلامحسین. (1364 هـ.ش). فلسفه سهروردی. تهران: حکمت.
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. (1371 هـ.ش). المباحثات. قم: بیدار.
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. (1376 هـ.ش). الاهیات من کتاب الشفا. تحقیق: حسن‌زاده آملی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. (1404 هـ). الشفاء، الالهیات. قم: مکتبة آیت‌الله المرعشی.
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. (1404 هـ). الشفاء، المنطق، المدخل. قم: مکتبة آیت‌الله المرعشی.
ایزدی، محسن. (1398 هـ.ش). «تحلیل هستی‌شناختی معقولات ثانیه فلسفی». پژوهش‌های هستی‌شناختی. س 8. ش 15.
ذبیحی، محمد. (1386 هـ.ش). «ماهیت و وجود از نگاه شیخ اشراق». فصلنامه اندیشه دینی. دانشگاه شیراز. ش 24.
سبزواری، ملاهادی. (1384 هـ.ش). شرح المنظومة. چ 3. تهران: نشر ناب.
سهروردی، شهاب‌الدین یحیی. (1375 هـ.ش). مجموعه مصنفات شیخ اشراق. تصحیح: هانرى کربن و سیدحسین نصر و نجفقلى حبیبى. چ 2. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى‏.