فلسفه معاصر

فلسفه معاصر

بررسی تطبیقی معناداری زندگی در اندیشه ملاصدرا و وایتهد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران
2 دانشیار گروه فلسفه تطبیقی، دانشگاه قم، قم، ایران
3 استادیار، دانشگاه مازندران،مازندران، ایران
10.22034/jcp.2025.325006.1066
چکیده
«معناداری» رابطۀ تنگاتنگی با شیوۀ زندگی انسان‌ها دارد. معناداری را چه امر عینی یا ذهنی بدانیم، در زندگی آدمیان نقش اساسی ایفا می‌کند. نوع نگرش انسان به زندگی و عالم طبیعت، عامل مهمی در معناداری یا بی‌معنایی است. ملاصدرا معناداری را در حرکات موجودات مادی تحلیل می‌کند. او غایت‌مندی را امری عینی می‌داند و میان غایت‌مندی، وجود خداوند و معناداری رابطه مستقیمی برقرار می‌کند. از نظر او سراسر عالم خیر است و با حرکت جوهری از قوه به فعل می‌روند. حرکت در این فرایند، ابزار رسیدن به کمال نهایی است. وایتهد نیز عالم طبیعت را مساوی با پویش می‌داند که به سوی کمال در حرکت است. او خدا را ناظم جهان طبیعت می‌داند که سراسر خیر است؛ همچنین عنصر اصلی تشکیل‌دهندۀ عالم ماده، حرکت و روابط میان اشیاست. بنابراین می‌توان نوعی همسویی میان اندیشۀ این دو فیلسوف یافت و از بررسی تطبیقی این دو نحلۀ فلسفی، معناداری را استنباط کرد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Meaningfulness of Life in the Thought of Mullā Ṣadrā and Alfred North Whitehead

نویسندگان English

ali allahbedashti 1
mehdi monfared 2
ali naeiji 3
1 Assistant Professor, University of Mazandaran
2 Professor of Philosophy, University of Qom
3 Associate Professor, University of Qom
چکیده English

Meaningfulness is closely related to the way human beings live. Whether one understands meaningfulness as an objective or a subjective matter, it plays a fundamental role in human life. The way one views life and the natural world is a decisive factor in the presence or absence of meaning. Mullā Ṣadrā analyzes meaningfulness through the motions of material beings. He regards purposiveness as objective and establishes a direct relation between teleology, the existence of God, and meaningfulness. In his view, the whole cosmos is good, and through substantial motion moves from potentiality to actuality. Motion, in this process, is the instrument for attaining ultimate perfection. Whitehead likewise conceives of the natural world as equivalent to process, oriented toward creative advance. He considers God as the ordering principle of the natural world, which is wholly good. The fundamental constituent of the material world is motion and the relations among them. In this respect, one can discern an affinity between the thought of these two philosophers. From a comparative examination of these two philosophical traditions, meaningfulness can be inferred.

کلیدواژه‌ها English

Substantial Motion
Process
Meaningfulness
Mullā Ṣadrā
Whitehead
قرآن کریم
استیس، والتر. (1382 هـ.ش). «در بی‌معنایی معناداری». ترجمه: اعظم پویا. نقد و نظر. ش 29 – 30.
باربور، ایان. (1374 هـ.ش). علم و دین. ترجمه: بهاءالدین خرمشاهی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
بامایستر، روی.اف. (1402 هـ.ش). معنای زندگی. مترجم: نوید فردوسی‌پور. تهران: انتشارات داخلی خورشید.
بیات، محمدرضا. (1394 هـ.ش). دین و معناداری زندگی در فلسفه تحلیلی. چ 2. قم: انتتشارات ادیان و عرفان.
بیدهندی، محمد. (1391 هـ.ش). «بررسی معنای زندگی در اندیشه ملاصدرا و کی‌یر کی‌گور». قبسات. س 17. ش 64.
پورحسن، قاسم. (1391 هـ.ش). «معناداری در ملاصدرا». خردنامه. ش 68.
حسن‌زاده، حسن. (1375 هـ.ش). گشتی در حرکت. تهران: انتشارات رجا.
خاتمی، محمود. (1391 هـ.ش). فلسفه معاصر غربی. تهران: نشرعلم.
دهباشی، مهدی. (1386 هـ.ش). پژوهشی تطبیقی در هستی‌شناسی و شناخت‌شناسی ملاصدرا و وایتهد. تهران: نشر علم.
خراسانی، شرف‌الدین. (1395 هـ.ش). نخستین فیلسوفان یونان. تهران: علمی و فرهنگی.
سلیمانی امیری، عسگری. (1382 هـ.ش). «پوچی پوچی». نقد و نظر. ش 3 - 4.
عمید، حسن. (1363 هـ.ش). فرهنگ عمید. تهران: امیرکبیر.
امیرزمانی، امیرعباس؛ و مریم دریایی‌اصل. (1389 هـ.ش). «معنای زندگی از دیدگاه جان کاتینگهام». الهیات تطبیقی. ش 1.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. (1383 هـ.ش). الحکمة المتعالیة فی الاسفار الاربعه. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. (1382 هـ.ش).  شواهد الربوبیة. تصحیح: سیدمصطفی محقق داماد. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ملکیان، مصطفی. (1382 هـ.ش). معناداری زندگی. قم: درس‌نامه تربیت مدرس قم.
ملکیان، مصطفی. (1382 هـ.ش). «بی‌معنایی بی‌معنایی». نقد و نظر. ش 3 - 4.
نصری، عبدالله. (1382 هـ.ش). فلسفه آفرینش. قم: دفتر نشر معارف.
وایتهد، الفرد نورث. (1390 هت.ش). سرگذشت اندیشه‌ها. ترجمه: عبدالعلی گواهی. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
وایتهد، الفرد نورث. (1379 هـ.ش). شیوه‌های فکر. ترجمه: علی شریعتمداری. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
هاسپرس، جان. (1386 هـ.ش). درآمدی به تحلیل فلسفی. مترجم: سهراب علوی‌نیا. چ 1. تهران: آگاه.
Whitehead. (1979).process and reality. the free press division of Macmillan  --------------- .(1968)
Whitehead. (1929). SCIENCE AND THE MODERN WORLD Cambridge university press Fetter lane   London.
Whitehead.1906” On Mathematical concepts of the Material word” philosophical Transactions of Royal. Society 1906
Francle .w.v. (1973). Men’s search for sense of personal experience motives that shape autobiographical narrative personality and social psychology bulletin v.1.20 p.676-690.