فلسفه معاصر

فلسفه معاصر

خوانشی از مفهوم عدل در آراء و اندیشه‌های علی‌بن ابیطالب(ع) و خواجه نظام‌الملک طوسی (با تمرکز بر نهج‌البلاغه و سیرالملوک)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه علوم سیاسی ،واحد چالوس، دانشگاه آزاداسلامی،چالوس، ایران
2 استادیارگروه علوم سیاسی ،واحد چالوس، دانشگاه آزاداسلامی،چالوس، ایران
3 دانشیارگروه علوم سیاسی ،واحد چالوس، دانشگاه آزاداسلامی،چالوس، ایران.
4 استادیارگروه علوم سیاسی ،واحد چالوس، دانشگاه آزاداسلامی،چالوس، ایران.
10.22034/jcp.2026.561228.1212
چکیده
مفهوم عدالت از جمله مباحث مهم فلسفه سیاسی اسلامی و از ارکان اندیشه شیعی محسوب می‌شود. مفهوم عدالت همچنین از مضامین محوری جهان‌نگری و حکمت ایرانشهری است. با توجه به جایگاه مفهوم عدالت در بینش سیاسی علی‌بن ابیطالب(ع) با محوریت تعالیم نهج‌البلاغه و در سیاست‌نامه نظام‌الملک به عنوان برداشتی ایرانشهری از عدل، مقاله حاضر با تمرکز بر این مسئله در صدد یافتن پاسخی به این پرسش است که عدالت در نهج‌البلاغه از لحاظ تأثیرپذیری و مضمون چه نسبتی با اندیشه‌های کهن ایرانشهری می‌تواند داشته باشد؟ لذا ضمن اینکه، عدالت از چهار بُعد چیستی، خاستگاه، غایت و مفهوم مورد مداقّه قرار گرفته است، در نهایت چنین نتیجه‌گیری شد که عدالت در آراء و اندیشه‌های علی‌بن ابیطالب(ع) با تکیه بر آموزه‌های نهج‌البلاغه با مفهوم قسط در قرآن پیوند دارد که مقصود از آن، «عدالت اجتماعی» است؛ در حالی که در سیاست‌نامه نظام‌الملک با هدف صیانت و پاسداری از نظام قدرت در امر حکومت‌داری معنا می‌شود. در فلسفه اسلامی عدل از فضائل اجتماعی و ارزش‌های نهایی است که دولت اسلامی در تحکیم و تثبیت آن باید بکوشند. در مقاله با تمرکز بر ابعاد چهارگانه به‌شیوه‌ای توصیفی- تحلیلی تلاش شده است تا از داده‌ها و شواهد اسنادی جهت اثبات فرضیه بهره گرفته شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Reading of the concept of justice in overview and thoughts of Ali-Ibn Abi Talib (a.s.) and khawjah Nizam al-Mulk Tusi (with a focus on Nahj al-Balagha and Sir al-Mulouk)

نویسندگان English

yaghoub Ali talebnejad 1
behrooz daylamsalehi 2
Saeed Eslami 3
Amin Deilami Moezzi 4
1 Department of Political Science,Cha.c.,Islamic Azad University,Chalus,Iran
2 Assistant Professor,Department of Political Science,Cha.c.,Islamic Azad University,Chalus,Iran
3 Associate Professor,Department of Political Science,Cha.c.,Islamic Azad University,Chalus,Iran.
4 Assistant Professor,Department of Political Science,Cha.c.,Islamic Azad University,Chalus,Iran.
چکیده English

The concept of justice is one of the central themes in Islamic political philosophy and constitutes a foundational pillar of Shiʿi thought. It is also a key element in the worldview and tradition of Hekmat-e Iran-Shahri (the Iranian-Kingship wisdom). Considering the significant place of justice in the political thought of Ali ibn Abi Talib (AS), particularly as reflected in the teachings of Nahj al-Balagha, as well as in Nizam al-Mulk’s Siyasat-nama as an Iran-Shahri interpretation of justice, this article seeks to address the following question: To what extent and in what ways does the concept of justice in Nahj al-Balagha correspond to or diverge from the ancient Iran-Shahri understanding of justice in terms of influence and substance?Accordingly, justice is examined through four dimensions: essence, origin, purpose, and conceptual meaning. The findings indicate that the notion of justice in the thought of Ali ibn Abi Talib (AS), grounded in the teachings of Nahj al-Balagha, is intrinsically linked to the Qur’anic concept of qist, which denotes social justice. In contrast, in Nizam al-Mulk’s Siyasat-nama, justice is primarily defined with the purpose of safeguarding and preserving the structure of political authority.

کلیدواژه‌ها English

Ali ibn Abi Talib (AS)
Security
Islamic Philosophy
Iran-Shahri Wisdom
Justice
Nahj al-Balagha
Siyar al-Muluk (Siyasat-nama)