فلسفه معاصر

فلسفه معاصر

گوهر فلسفی-عرفانی تکامل برزخی نفس: کاوشی در سلوک وحدت‌گرایانه حکمت متعالیه ملاصدرا با تکیه بر عرفان نظری ابن‌عربی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه ادیان و مذاهب اسلامی
2 هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب. دانشگده ادیان و عرفان
10.22034/jcp.2026.567777.1230
چکیده
تکامل برزخی نفس انسانی، گوهر فلسفی-عرفانی پویایی است که سلوک شهودی و اشتداد وجودی واقعی (تحول در مرتبه وجود، نه صرف تعمیق ادراکی) نفس را در مراتب تجلی الهی ممکن می‌سازد. این پژوهش با رویکرد تحلیلی-برهانی، مبانی عرفان نظری ابن‌عربی (وحدت وجود، صور مثالی، برزخ به‌مثابه حائل تجلیات) را با اصول حکمت متعالیه ملاصدرا (حرکت جوهری، تشکیک وجود، تجرد مثالی) تلفیق می‌کند تا تعارض ظاهری میان نفی صریح تکامل برزخی در برخی عبارات اسفار و امکان سلوک انفعالی نفس را رفع نماید.

چالش‌های اصلی – نیاز حرکت جوهری به ظرف مادی و تناقض ظاهری عبارات صدرایی – با تمایز سلوک انفعالی (اشتداد وجودی در ظرف مثالی و اتحاد با تجلیات الهی) از سلوک اختیاری (محدود به عالم ماده و منقطع با مرگ) و تبیین برزخ به‌مثابه مرتبه برزخی نفس حل می‌گردد. مقایسه با دیدگاه ابن‌سینا، سهروردی و فلاسفه غربی جامعیت عرفان فلسفی صدرایی را نشان می‌دهد.

یافته اصلی: تکامل برزخی، تحول وجودی واقعی (اشتداد در شدت وجود) است، نه صرف تعمیق شهودی؛ این تفسیر به دلیل انسجام با اصول حرکت جوهری، تجرد مثالی و شواهد نقلی (تجسم اعمال) بر سایر قرائت‌ها ترجیح دارد. دلالت‌های معاصر آن به فلسفه وجودگرایی، الهیات تطبیقی و روان‌شناسی شهودی پیوند می‌خورد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The philosophical-mystical essence of the soul's barbaric evolution: An exploration of the monistic approach of Mulla Sadra's transcendental wisdom based on Ibn Arabi's theoretical mysticism

نویسندگان English

ناصر قربانی 1
mohammadmahdi alimardi 2
1 PhD student in Islamic Philosophy and Theology, Faculty of Literature and Humanities, University of Islamic Religions and Denominations
2 Associate Professor, Qom University of Religions and Sects
چکیده English

The barzakh development of the human soul is a dynamic philosophical-mystical essence enabling intuitive spiritual conduct and real existential intensification (transformation at the level of being, not merely perceptual deepening) across divine manifestation. This study uses an analytical-demonstrative approach, integrating Ibn ʿArabī’s theoretical mysticism (unity of existence, imaginal forms, barzakh as isthmus of manifestations) with Mulla Ṣadrā’s transcendental philosophy (substantial motion, gradation of existence, imaginal abstraction) to resolve the conflict between the explicit denial of barzakh development in some Asfār passages and the possibility of passive soul progression.

The main challenges—the need for a material substrate in substantial motion and seeming inconsistency in Ṣadrā’s statements—are addressed by distinguishing passive conduct (existential intensification in the imaginal realm and union with divine theophanies) from voluntary conduct (limited to the material world and terminated by death), interpreting barzakh as an intermediate ontological level of the soul. Comparison with Avicenna, Suhrawardī, and Western philosophers underscores the comprehensiveness of Ṣadrian philosophical mysticism.

Main finding: Barzakh evolution is a genuine existential transformation, not mere intuitive deepening. This interpretation is preferred for superior coherence with substantial motion, imaginal abstraction, and scriptural evidence (embodiment of acts). Contemporary implications connect to existentialist philosophy, comparative theology, and intuitive psychology.

کلیدواژه‌ها English

Interstitial evolution
Philosophical mysticism
Unity of existence
Substantial movement
Exemplar abstraction
Mulla Sadra
Ibn Arabi

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 05 خرداد 1405