فلسفه معاصر

فلسفه معاصر

طبقه‌بندی و ارزش‌گذاری علوم با توجه به مدینه فاصله از نگاه فارابی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش آموخته دکتری اندیشه معاصر مسلمین، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
2 دانشیار و عضو هیئت علمی جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران
10.22034/jcp.2025.531004.1158
چکیده
مدینه فاضله یکی از بنیادی‌ترین نظریه‌ها در فلسفه فارابی است که سایر اندیشه‌های او بر محور آن شکل می‌گیرد. از جمله این اندیشه‌ها، طبقه‌بندی و ارزش‌گذاری علوم است که فارابی آن را با رویکردی فلسفی و هدفی آموزشی، در پیوند مستقیم با ساخت و تحقق مدینه فاضله سامان می‌دهد. فارابی برای سنجش و ارزش‌گذاری علوم، دو معیار اصلی ارائه می‌کند: طبقه‌بندی علوم بر اساس نسبت آنها با یکدیگر و با توجه به سه عنصر موضوع، روش و فایده و سنجش علوم بر اساس غایت کلان جامعه‌سازی، جایگاه علم مدنی و میزان تأثیر هر علم در تحقق مدینه فاضله. مبنای این نگرش آن است که فارابی، زیرساخت و روح حاکم بر مدینه فاضله را علم و فضیلت می‌داند و شرط تحقق چنین جامعه‌ای را این می‌بیند که همه علوم نظری و عملی، متناسب با نیازهای مدینه فاضله رشد یافته و به‌کار گرفته شوند. در این چارچوب، طبقه‌بندی علوم نه صرفاً یک طرح نظری، بلکه برنامه‌ای راهبردی برای مهندسی فرهنگی و اجتماعی است که هدف نهایی آن، ساخت جامعه‌ای فضیلت‌مدار و سعادت‌محور است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Classification and Valuation of the Sciences in Light of the Virtuous City: Farabi’s Perspective

نویسندگان English

Abbas Roozbehani 1
Ali Abbasi 2
1 PhD Graduate in Contemporary Islamic Thought, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
2 Associate Professor and Faculty Member, Al-Mustafa International University, Qom, Iran
چکیده English

The concept of the Virtuous City (al-Madīnah al-Fāḍilah) is central to Farabi’s philosophy and underpins his broader thought. Within this framework, Farabi offers a classification and valuation of the sciences, linking them philosophically and pedagogically to the construction and flourishing of the ideal society. He proposes two main criteria for evaluating sciences: their interrelation and alignment with subject, method, and utility, and their contribution to societal formation, particularly the development of civic sciences. Knowledge and virtue constitute the infrastructure and guiding principle of the Virtuous City, and the proper cultivation and application of both theoretical and practical sciences are essential for its realization. Farabi’s classification of sciences thus serves not merely as a theoretical schema but as a strategic framework for cultural and social development, ultimately aiming to establish a virtuous, flourishing, and ethically oriented society.

کلیدواژه‌ها English

Classification of Sciences
Valuation of Sciences
Virtuous City
Farabi
ارسطو. (1366ش).  متافیزیک. ترجمه شرف‌الدین خراسانی. تهران: نشر گفتار.
افلاطون. (۱۳۸۷ش). جمهوری. تحقیق نیکلاس پاپاس. ترجمه بهزاد سبزی. تهران: انتشارات حکمت.
بابایی، حبیب‌الله. (۱۳۹۳ ش). کاوش‌های نظری در الهیات و تمدن. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
بکار، عثمان. (۱۳۸۹ش). طبقه‌بندی علوم از نظر حکمای اسلامی. ترجمه جواد قاسمی. مشهد: آستان قدس رضوی.
جمشیدنژاد، غلامرضا. (1390ش). آرمان‌شهر فارابی. تهران: همشهری.
سجادی، سیدمحمدصادق (1360ش). طبقه‌بندی علوم در تمدن اسلامی. تهران: نشر کاویان.
صدرا، على‌رضا. (1387ش). علم مدنی فارابی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه.
قطب‌الدین شیرازی، محمود بن مسعود (١٣٦٩ش). درة التاج. تصحیح سید محمد مشکوه. تهران: انتشارات حکمت.
فارابی، ابونصر. (1995م). آراء أهل المدینة الفاضلة ومضاداتها. تحقیق وتعلیق دکتر علی بو ملحم. بیروت: الهلال.
فارابی، ابونصر. (1413ق).  الاعمال الفلسفیه. تحقیق دکتر جعفر آل‌یاسین. بیروت: دار المناهل.
فارابی، ابونصر. (1381). احصاء العلوم. ترجمه حسین خدیوجم. تهران. انتشارات علمی فرهنگی.
فارابی، ابونصر. (1996م). إحصاء العلوم. تحقیق على بو ملحم. بیروت: مکتبة الهلال.
فارابی، ابونصر. (١٩٨٦م). الحروف. تحقیق محسن مهدی. بیروت: دارالمشرق.
فارابی، ابونصر. (1996م). السیاسة المدنیة. تحقیق دکتر على بوملحم. بیروت: مکتبة الهلال.
فارابی، ابونصر. (1408ق). المنطقیات. ج۱. تحقیق محمدتقی دانش‌پژوه. قم: انتشارات آیت‌الله مرعشی.
کاپلستون، فردریک. (۱۳۸۰ش). تاریخ فلسفه. ج11. ترجمه جلال‌الدین مجتبوی. تهران: انتشارات سروش. نوالی، محمود. (1388ش). فلسفه علم و تکنولوژی. تبریز: انتشارات دانشگاه تبریز.
وسل ژیوا. (1368ش). دائرة‌المعارف‌های فارسی. ترجمه محمدعلی امیرمعزی. تهران: انتشارات توس.