فلسفه معاصر

فلسفه معاصر

بررسی نقش حرکت جوهری نفس بر سبک زندگی معنوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
2 استادیار گروه عرفان، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، قم، ایران
10.22034/jcp.2025.321578.1059
چکیده
اندیشمندان بسیاری تاکنون به بررسی پیامدهای نظریه حرکت جوهری ملاصدرا در فلسفه محض پرداخته‌اند؛ امّا چنان‌که شاید از این نظریه برای ارائه سبک زندگی معنوی استفاده نشده است. پژوهش حاضر با روش توصیفی - تحلیلی درصدد است با تبیین برخی از ابعاد این نظریه، اصول و روش‌های کاربردی آن را تبیین کند تا نقش حرکت جوهری نفس بر سبک زندگی معنوی مشخص شود؛ از‌این‌رو به توضیح رابطه حرکت جوهری و تحول‌پذیری نفس، استکمال تدریجی نفس و پیوستگی نفس و بدن با یکدیگر و با جهان پرداخته است.
اعتقاد به این نظریه برخی اصول و در پی اصول، اهتمام بر به‌کارگیری روش‌های معنوی را در سبک زندگی فرد به دنبال دارد تا وی را به سوی غایت مطلوب سوق دهد. گزینش این دیدگاه نتایجی در پی دارد که عبارت‌اند از: علم به تحول‌پذیری نفس، محافظت از نیت‌ها و رفتار، تدریجی‌بودن استکمال، استمرار اعمال، مراقبه و محاسبه دائم، پیوستگی نفس و بدن و جهان‌دید آینده‌نگر و کل‌نگر و در پی آن گزینش اعمال متناسب با این دیدگاه.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Examining the Role of "Substantial Motion of the Soul" on Spiritual Lifestyle

نویسندگان English

Naeemeh Hamissi 1
ali fazli 2
1 Ph.D. Candidate in Islamic Philosophy and Theology, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
2 Assistant Professor, Mysticism Department, Islamic Culture and Thought Research Institute, Qom, Iran
چکیده English

Many scholars have thus far explored the implications of Mullā Ṣadrā’s theory of "Substantial Motion" (al-ḥaraka al-jawhariyya) in "pure philosophy." However, this theory has not been sufficiently utilized to formulate a spiritual lifestyle.
Employing a descriptive-analytical method, this study seeks to elucidate certain dimensions of this theory and its practical principles and methods to clarify the role of "substantial motion of the soul" in shaping a spiritual lifestyle. Accordingly, it examines the relationship between substantial motion and the soul’s transformative capacity, the gradual perfection of the soul, and the interconnectedness of the soul, body, and the world. Belief in this theory entails certain principles and, consequently, a commitment to applying spiritual methods in one’s lifestyle to guide the individual toward the ultimate desired end. Adopting this perspective yields several key implications, including: wareness of the soul’s transformative nature, safeguarding intentions and actions,  gradual perfection as a process,  continuity of deeds,  constant self-monitoring (murāqaba) and self-reckoning (muḥāsaba), the interconnectedness of soul, body, and the world,  a forward-looking and holistic worldview, and selecting actions consistent with this perspective. 

کلیدواژه‌ها English

substantial motion (ḥaraka jawhariyya)
Mullā Ṣadrā
soul (nafs)
potency and act (quwwa wa fiʿl)
Lifestyle
قرآن
نهج‌البلاغه
برن، ژان. (1357 هـ.ش). فلسفۀ اپیکور. ترجمه: ابوالقاسم پورحسینی. تهران: امیرکبیر.
جوادی آملی، عبداللّه. (1381 هـ.ش). تفسیر موضوعی قرآن کریم. قم: اسراء.
سیف، علی‌اکبر. (1380 هـ.ش). روان‌شناسی تربیتی. تهران: آگاه.
شیرازی، صدرالدین محمد بن ابراهیم (ملاصدرا). (1380 هـ.ش). ترجمه اسفار الاربعه (باب هشتم تا یازدهم). ترجمه: محمد خواجوی. تهران: مولی.
شیرازی، صدرالدین محمد بن ابراهیم (ملاصدرا). (1419 هـ). الاسفار الاربعه. بیروت: دار الحیاء التراث العربی.
شیرازی، صدرالدین محمد بن ابراهیم (ملاصدرا). (1411 هـ). تفسیر القرآن الکریم. تصحیح: محمد خواجوی. قم: انتشارات بیدار.
شیرازی، صدرالدین محمد بن ابراهیم (ملاصدرا). (1360 هـ.ش). الشواهد الربوبیه. تعلیق، تصحیح و مقدمه: سیدجلال‌الدین آشتیانی. چ 2. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
شیرازی، صدرالدین محمد بن ابراهیم (ملاصدرا). (1380 هـ.ش). الاسفار الاربعه (شرح جلد هشتم). محمدتقی مصباح یزدی. قم: انتشارات آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
طباطبایی، سیدمحمدحسین. (1380 هـ.ش). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیۀ قم.
کلینی، محمد بن یعقوب. (1365 هـ.ش)، الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
مجلسی، محمدباقر. (1983 م). بحار الانوار. بیروت: مؤسسه الوفاء.
خسرو‌نژاد، مرتضی؛ و همکاران. (1387 هـ.ش). «نظریه حرکت جوهری: پیامدهای فلسفی و تربیتی». فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز. ش 29.