دانشگاه ادیان و مذاهب فلسفه معاصر 3060-771X 3 5 2025 09 21 A Comparative Analysis of the Declarative ((ikhbārī)) or Performative (inshā'ī) Nature of Moral Propositions from the Perspective of Ayatollah Mohammad Taghi Mesbah Yazdi and Ayatollah Abdollah Javadi Amoli واکاوی تطبیقی اخباری یا انشائی‌بودن گزاره‌های اخلاقی از منظر آیت‌الله محمدتقی مصباح یزدی و آیت‌الله عبدالله جوادی آملی 271 298 235571 10.22034/jcp.2025.547442.1178 FA رضا جعفری دانشجوی دکتری مدرسی معارف اسلامی، گرایش اخلاق، دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران 0009-0004-4649-0743 مجید ابوالقاسم زاده . استادیار گروه اخلاق اسلامی، دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران 0000-0003-3151-0268 Journal Article 2025 04 27 <span>This research conducts a comparative study of the nature of moral propositions, specifically whether they are declarative (<em>ikhbārī</em>) or performative (<em>inshā'ī</em>), as one of the key issues in meta-ethics within the thought of Ayatollah Javadi Amoli (1933-) and Ayatollah Mesbah Yazdi (1935-2021). The aim of this research is to answer the fundamental question: How do both thinkers, despite their differences regarding the nature of moral propositions, strive to establish a realistic ethical system? This research employs a descriptive-analytical method, first providing an independent description of each theory and then a comparative analysis focusing on ontological and epistemological axes, as well as the relationship between "is" (<em>hast</em>) and "ought" (<em>bāyad</em>)". <span> </span>The findings indicate that Ayatollah Mesbah Yazdi, with a realistic approach, considers moral propositions to be declarative (<em>ikhbārī</em>), "noumenal (reflecting the objective) (<em>nafs al-amrī</em>) relationship" between an action and ultimate perfection, and reduces "ought" to "necessity by relation to something else" (<em>zarūrat-e be-'lqiās</em>). In contrast, Ayatollah Javadi Amoli considers these propositions to be performative (<em>inshā'ī</em>) and the product of the credit-bestowing (<em>i'tibār</em>) activity of the practical intellect. However, by basing these creditations on existential realities and the immutable human nature (<em>fiṭrat</em>), he avoids relativism. Ultimately, Ayatollah Mesbah Yazdi's view provides a coherent path to proving realism, while Ayatollah Javadi Amoli's view, while maintaining the distinction between "is" and "ought," offers a more precise explanation of the motivational and practical nature of ethics.</span> <span lang="AR-IQ">این پژوهش به بررسی تطبیقی ماهیت گزاره‌های اخلاقی از حیث اخباری یا انشائی‌بودن به ‌عنوان یکی از مسائل کلیدی فرااخلاق، در اندیشۀ آیت‌الله جوادی آملی و آیت‌الله مصباح یزدی می‌پردازد. هدف این پژوهش، دست‌یابی به پاسخ این پرسش اساسی است که چگونه هر دو اندیشمند با وجود افتراق در ماهیت گزاره‌های اخلاقی، برای تثبیت یک نظام اخلاقی واقع‌گرا تلاش می‌کنند؟ این پژوهش با روش توصیفی - تحلیلی انجام شده است که ابتدا به توصیف مستقل هر نظریه و سپس به تحلیل تطبیقی آنها در محورهای هستی‌شناختی، معرفت‌شناختی و رابطه «هست» و «باید» می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد آیت‌الله مصباح یزدی با رویکردی واقع‌گرایانه، گزاره‌های اخلاقی را اخباری و نشان‌دهندۀ رابطۀ نفس‌الأمری میان فعل و کمال نهایی می‌داند و «باید» را به «ضرورت بالقیاس» تحویل می‌برد؛ درحالی‌که آیت‌الله جوادی آملی این گزاره‌ها را انشائی و محصول اعتبار عقل عملی می‌شمارد، اما با ابتنای این اعتبارات بر حقایق تکوینی و فطرت ثابت انسانی از نسبی‌گرایی اجتناب می‌ورزد. درنهایت دیدگاه آیت‌الله مصباح راهی منسجم برای اثبات واقع‌گرایی فراهم می‌کند؛ درحالی‌که دیدگاه آیت‌الله جوادی ضمن حفظ تمایز «هست» و «باید»، تبیینی دقیق‌تر از ماهیت انگیزشی و عملی اخلاق ارائه می‌دهد.</span> https://jcp.urd.ac.ir/article_235571_7b378e9c47e1137dcbeb8b8839687090.pdf